Sosyal medya platformlarında karşılaştığımız lüks yaşam tarzları, markalı ürünler ve göz alıcı sofralar, bizi tüketime yönlendiren bir etken olabilir mi? Bu tür hayatları yaşama arzusu, gösterişçi tüketim kavramını da beraberinde getiriyor. Ardından ise borç sarmalı devreye giriyor. Peki, gösterişçi tüketim nedir? Bu kavram, ekonomist Thorstein Veblen tarafından ilk kez tanımlanmıştır ve bireylerin bir ürünü, sunduğu faydası için değil, sosyal statülerini sergilemek amacıyla satın almasını ifade eder. Yani, ürünün kendisi yerine, o ürüne sahip olmanın çevreye ilettiği “ben güçlüyüm” veya “ben zenginim” mesajı satın alınmaktadır.
Sosyal medyanın etkisi bu noktada oldukça belirgin. Geçmişte gösterişçi tüketim, yalnızca fiziksel çevremizle sınırlıydı. Ancak sosyal medya, bu durumu küresel bir boyuta taşıdı. Artık sadece komşularımızla değil, dünyanın dört bir yanındaki influencerlarla kendimizi kıyaslıyor ve onların yaşam standartlarına ulaşma zorunluluğu hissediyoruz. Bu durum, “mış gibi yapma” yoluyla yeni kimlikler inşa etmemize neden oluyor. Sosyal medya profilleri, insanların gerçek kimliklerinden çok, olmak istedikleri kişilikleri sergiledikleri bir sahne haline geldi. Ancak bu sahnede yer almak için yapılan harcamalar, zamanla bireyin gerçek ekonomik kimliğini gölgede bırakarak, kişinin sahip olmadığı bir yaşam tarzının temsilcisi olmasına yol açabiliyor.
Fırsatları kaçırma korkusu da bu durumu derinleştiriyor. Sürekli olarak başkalarının eğlendiğini, seyahat ettiğini ve yeni şeyler satın aldığını görmek, içsel bir “hayatı kaçırıyorum” hissini tetikliyor. Bu psikolojik baskı, rasyonel bütçe planlamasını devre dışı bırakıyor ve bireyi düşünmeden harcama yapmaya itiyor. Özünde, borçlanarak statü elde etmeye çalışıyoruz. Gerçek gelirimiz sosyal medyadaki hayata yetmediğinde kredi kartları ve krediler devreye giriyor. Statü elde etmek için kullanılan borçlar, başlangıçta bir başarı hissi verse de, aslında gelecekteki özgürlüğün bugünden satılması anlamına geliyor.
Zamanla hedonik adaptasyon devreye giriyor ve borç döngüsüne kapılıyoruz. Yeni alınan ürünlerin sunduğu mutluluk çok kısa sürüyor. Sosyal medyadaki trendler sürekli değiştiğinden, kişi de güncel kalabilmek adına sürekli daha fazlasını tüketme hissi duyuyor. Bu durum, devam eden bir harcama döngüsü ve büyüyen borçlar yaratıyor. Sonuç olarak, borç sarmalı ve psikolojik çöküş dönemi başlıyor. Ödenemeyen kredi kartı borçları ve biriken taksitler, bir süre sonra gösteriş yapılan parıltılı hayatın altından çıkmanıza neden olabilir. Sosyal medyadaki sahte mutluluk paylaşımları sürerken, finansal stres, kaygı ve depresyon da baş gösterebilir.
Bu durumdan çıkmanın yolu, bilinçli farkındalık ve değere odaklanmaktır. Tüketimin bir onaylanma aracı olmadığını fark eden, öz değerini sahip olduğu eşyalar üzerinden tanımlamayan ve dijital dünyanın sunduğu kusursuz yaşam illüzyonuna mesafe koyan bireyler, finansal özgürlüklerini ve huzurlarını koruyabilirler.
